Görücülük ve Kız İsteme
Görücülük ve Kız İsteme
Evlilik süreci, kültürümüzden ve geleneklerimizden süzülüp gelen birtakım köklü aşamalardan oluşur. Bu süreçlerin başında geleneksel bağların en belirgin şekilde görüldüğü görücülük, dünürcülük ve kız isteme merasimleri yer alır.
Görücülük, Dünürcülük ve Kız İsteme Aşaması
İlk aşama olan görücülük; kız bakma, kız arama ve kız beğenme süreçlerini ifade eder. Kentlerde daha çok tanışıp anlaşarak evlenme yaygınken, geleneksel kesimde görücülük hâlâ önemli bir yer tutmaktadır. Oğullarını evlendirmek isteyen aileler, ilk olarak akrabalarından, komşularından ve yakın çevrelerinden başlayarak kız aramaya çıkarlar. Bu konuda komşular ve tanıdıklar da aileye yardımcı olur. Evlenecek delikanlıya kız aramak ve kız bakmak için başvurulan bu âdete “görücülük” veya “görücüye çıkma” adı verilir.
Erkeğin aile üyeleri ile akraba ve komşularından seçilen birkaç kadının, beğenilen kızın evine ziyarete gitmesi, kızı görmesi, incelemesi ve niyetlerini açığa vurmaları görücülüğün ilk adımını oluşturur. Bu tür evliliklerde eşlerden çok, onların yakınlarının beğenisi, isteği ve girişimi söz konusudur; ancak kuşkusuz erkek de bu tercihi genellikle onaylar.
Kız görmeye genellikle habersiz gidilir, fakat son zamanlarda aracı olarak adlandırılan kişiler kız evinin ağzını aradığı için kız evi durumdan haberdardır. Kızın davranışlarına bakılarak istekli olup olmadığı anlaşılır; kızın ikramda bulunması ve misafirlerin yanında oturması, durumu isteyip istemediğinin birer belirtisidir. Kız evinden olumsuz cevap alınacağı sezilirse başka adaylar üzerinde durulur. Görücüye çıkma ve kız bakma usulü Türkiye’nin değişik bölgelerinde yöresel özellikler gösterse de ana çizgileri bakımından aynıdır.
| Evlilik Aşaması | Uygulama Şekli | Önemli Detaylar |
|---|---|---|
| Görücülük / Kız Bakma | Kadın akraba ve komşuların kız evini ziyareti | Genellikle habersiz gidilir, kızın ikramları ve tavırları gözlemlenir. |
| Bilgi Toplama | Adaylar hakkında çevre araştırması yapılması | Kızın terbiyesi/töreye bağlılığı, oğlanın işi ve kötü alışkanlığı olup olmadığı incelenir. |
| Dünürcülük / Kız İsteme | Büyüklerin katılımıyla kızevinin resmi ziyareti | “Allah’ın emri…” ile istenir, “Kız evi naz evidir” anlayışıyla ilk seferde verilmemesi yaygındır. |
Bilgi Toplama ve Dünürcülük (Kız İsteme)
Kesin karara varmadan önce gerek oğlan gerekse kız ailesi adaylar hakkında bilgi toplamaya çalışır. Elde edilen bilgiler; kız için işgüzar, namuslu, terbiyeli, evine ve törelerine bağlı olup olmadığı; oğlan içinse kötü alışkanlıklarının bulunup bulunmadığı, işine ve mesleğine bağlılığı noktasında yoğunlaşır. Karşılıklı değerlendirmelerin olumlu sonuçlanması halinde kız istemeye, yani dünürcülük aşamasına geçilir.
Dünürcülük, beğenilen kızın ailesinden istenmesi amacıyla gerçekleştirilir. Bu aşama genellikle erkeklerin de katılımıyla, sözü geçen kişilerin dünürcü olarak kız evine götürülmesiyle yapılır. İlk gidişte oğlan evinin bir büyüğü “Allah’ın emri, Peygamberin kavliyle kızınızı oğlumuza istiyoruz” diyerek niyetini belli eder. Kız evinden bir büyüğün “Allah yazdıysa olur” şeklindeki ifadesi, kızın verileceği şeklinde yorumlanır. Genellikle ilk istenişte kız verilmez çünkü “kız evi naz evidir”. Bu esnada kız evinde erkek tarafının getirdiği şeker, lokum, çikolata gibi yiyecekler (şirinlik ve ağız tadı olması amacıyla) yenilir. Bazı yörelerde ise merasim sırasında Kur’an-ı Kerim de okunur.
